Miloš Crnjanski

Miloš Crnjanski (1893 - 1977) bio je srpski književnik i jedan od najznačajnijih stvaralaca XX vijeka. Istakao se kao pjesnik, pripovjedač, romansijer i publicista. Bavio se i likovnom kritikom. Miloš Crnjanski rođen je u Čongradu (mala varošica u Mađarskoj). Mala porodica Crnjanski živjela je u bijedi. Osnovnu školu završio u srpskoj vjeroispovednoj školi u Temišvaru. Maturirao je u temišvarskoj gimnaziji kod katoličkih fratara pijarista. Godine 1913. Crnjanski je upisao studije medicine u Beču koje nikada neće završiti. Vijest o ubistvu austrijskog prestolonaslednika Franca Ferdinanda zatekla ga je u Beču. Na samom početku Prvog svjetskog rata Miloš Crnjanski je mobilizovan u austrougarsku vojsku i poslan na galicijski front da juriša na Ruse, gdje je uskoro ranjen. Veći dio vremena od 1915. Crnjanski provodi u ratnoj bolnici u Beču. Posle propasti Austro-Ugarske i stvaranja Kraljevine SHS, Miloš Crnjanski odlazi u Zagreb, a zatim u Beograd, gdje se najduže zadržao. 1919. u Beogradu se upisuje na Univerzitet gdje studira književnost i uređuje list "Dan". 1920. upoznaje se sa Vidom Ružić sa kojom će se 1921. i vjenčati. 1922. je bio nastavnik u pančevačkoj gimnaziji, iste godine je stekao diplomu na Filozofskom fakultetu u Beogradu. Između 1923. i 1926. Crnjanski radi kao profesor jedne gimnazije u Beogradu i saradnik uglednog lista "Politika". Istovremeno, izdaje "Antologiju kineske lirike i novinar je ulistu "Vreme". Prvu pjesmu Crnjanski je objavio u somborskom listu Golub kao petnaestogodišnjak. Prvu knjigu objavio je 1918. godine i bila je to drama Maska. Zatim objavljuje zbirku pjesama Lirika Itake (1919), Priče o muškom (1920) i Dnevnik o Čarnojeviću (1921). 1927. godine u "Srpskom književnom glasniku" izlaze prvi nastavci njegovog romana Seobe, za koji nešto kasnije dobija nagradu Srpske akademije nauka. U periodu između 1935. i 1941. radi u diplomatskoj službi u Berlinu i Rimu. Po izbijanju Španskog građanskog rata, Crnjanski je kao dopisnik lista ''Vreme'' izvještavao iz Frankovog štaba. Podržavao je Franka i falangistički pokret u svojim tekstovima. Posle Španije, bio je dopisnik iz Rima i podržavao je Musolinija i italijanski imperijalizam. Po izbijanju Drugog svjetskog rata evakuisan je iz Rima i preko Madrida i Lisabona avgusta 1941. odlazi u London. Drugi svjetski rat i dugi niz poratnih godina Miloš Crnjanski je proveo u emigraciji u Londonu, gdje 1951. uzima britansko državljanstvo. Pokušava da živi od pisanja ali kako u tome ne uspijeva, prihvata se raznih fizičkih i službeničkih poslova nedostojnih njegovih kvalifikacija. Po sopstvenom svjedočenju, bio je vrlo blizu samoubistva. Za vrijeme boravka u Londonu nastaje knjiga Roman o Londonu - koja je objavljena tek 1971. i za koju dobija NIN-ovu nagradu za roman godine, a nešto kasnije i najznačajnije djelo Crnjanskog - druga knjiga Seoba. U Jugoslaviju se vratio 1965. godine uz saglasnost državnog vrha, zahvaljujući posredovanju jugoslovenskog ambasadora u Londonu Srđana Price. Poslednjih godina sve više poboljeva od arterioskleroze, gubi volju za životom, povremeno se gubi i teško se kreće. Miloš Crnjanski preminuo je u Beogradu i sahranjen u Aleji zaslužnih građana na Novom groblju u Beogradu.